Merry Christmas and Happy New Capitalism

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Οι φωτογραφίες αντλήθηκαν από........τον καπιταλισμό, τον ιμπεριαλισμό, το φασισμό, το ρατσισμό και την αδικία αυτού του κόσμου.

Υ.Γ.1 Υπήρχε και κείμενο αλλά χάθηκε μέσα στις φωτογραφίες.

Υ.Γ.2 Ναι. "Ονομάζεται" θετικός λαϊκισμός. Χρειάζεται που και που.

Αστικές Εξεγέρσεις

Στην ιστορία έχουν καταγραφεί διάφορες εξεγέρσεις σε αστικό περιβάλλον και για διάφορους λόγους. Αναταραχή και πόλη είναι στενά συνδεδεμένες μια και είναι ο χώρος που στεγάζονται τόσο η εξουσία, όσο και ο πληθυσμός που καταπιέζεται ποικιλοτρόπως από την πρώτη.

Η αποτελεσματικότητα των ταραχών είναι κυρίως πολεοδομικό θέμα: πόσο εύκολα μπορούν να κινητοποιηθούν οι εξεγερμένοι, πόσο ευάλωτα είναι τα κέντρα εξουσίας και πόσο εύκολα η εξουσία μπορεί να καταστείλει τους «ταραχοποιούς». Η πολεοδομία στηρίζεται από θεσμικούς μηχανισμούς που με τη σειρά τους ελέγχονται από την εξουσία. Οι επαναστάσεις αποφασίζονται στις μεγάλες πόλεις πλέον και έτσι η εξουσία αποφασίζει να αλλάξει τον πολεοδομικό χάρτη ώστε να αντιμετωπίσει τις εξεγέρσεις. Στο Παρίσι του 19ου αιώνα (πόλη με μεγάλη παράδοση σε αστικές «ανταρσίες»), δίνεται το χρίσμα ανακατασκευής ουσιαστικά της πόλης σε ένα νομάρχη τον Hausmann. Ο Hausmann, ευνοούμενος του Αυτοκράτορα και έχοντας υπό τις διαταγές του όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, απαλλοτριώνει τα στενάκια που αποτελούσαν χώρους διαφυγής για τους κυνηγημένους επαναστάτες και τα αντικαθιστά με ευθείς δρόμους που οδηγούν σε πλατείες. Δημιουργούνται για αυτό το σκοπό τριγωνικά οδικά δίκτυα με προνομιακή γωνιακή θέση (όποιος έχει επισκεφτεί το Παρίσι θα το διαπιστώσει αυτό ιδίοις όμμασι), τα γνωστά βουλεβάρτα, που διευκολύνουν το έργο των δυνάμεων καταστολής (δεν αλλάζει ο ρόλος τους δυστυχώς), μια και δε χρειάζεται να οδηγηθούν στα στενά με σκοπό να κυνηγήσουν το εξεγερμένο πλήθος, αλλά απλά περιμένουν τους επαναστάτες με τα οπλισμένα κανόνια τους στις πλατείες. Το Παρίσι αλλά και πολλές άλλες δυτικοευρωπαϊκές πόλεις αλλάζουν με γνώμονα μια στρατιωτική και κατασταλτική ανοικοδόμηση. Η πόλη τύπου Hausmann είναι γεγονός. Στην αστική αυτή αλλαγή, οι εξεγερμένοι δεν έμειναν απαθείς και ανενεργοί. Μελέτησαν το νέο αστικό τοπίο αλλάζοντας και τις τακτικές δράσης τους.

Διανοούμενοι και άλλες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής όπως ο Balzac, ο Hugo, ο Dickens, βρίσκουν χυδαίες τις μεταρρυθμίσεις του Hausmann, την ίδια στιγμή που βαρόνοι της εποχής όπως ο Von Moltke ή ο βουλευτής Picard, εκτιμούν το έργο του δηλώνοντας πως «οι σφαίρες δε ξέρουν να στρίβουν». Ο Bauntelaire, στο έργο του Les Fleurs du Mal (Τα Άνθη του Κακού), που αφιερώνει στον Hugo, αποτυπώνει τα συναισθήματα που προκαλεί η νέου τύπου πόλη (που σημειωτέον για χάρη της ασφάλειας που προσφέρει στην εκάστοτε εξουσία καταστρέφει ουσιαστικά τα περισσότερα αρχαία κτίρια που συνήθως ήταν «συνωστισμένα» στα απαλλοτριωμένα στενά), που αλλάζει, μια αλλαγή που η καρδιά του ανθρώπου δε μπορεί να ακολουθήσει.

Αστικές αναταραχές παρατηρούνται από το Μεσαίωνα και πιο συγκεκριμένα από τη στιγμή που έχουμε ανάπτυξη των πόλεων και συγκέντρωση μεγάλου αριθμού κατοίκων μέσα σε αυτές. Οι περιοχές γύρω από τον Καθεδρικό ναό κατά κύριο λόγο αλλά και την αγορά, ήταν ιδανικές για εξεγέρσεις μια και συναθροίζονταν ο κύριος όγκος των πολιτών της πόλης-κράτους. Και στη προβιομηχανική περίοδο έχουμε μεγάλες αστικές αναταράξεις με την πτώση της Bastille να δεσπόζει (Γαλλική Επανάσταση), αλλά και το Palermo της Ιταλίας, στο οποίο μάλιστα έχουν καταγραφεί οι περισσότερες εξεγέρσεις (δώδεκα τον αριθμό). Η βιομηχανοποίηση της παραγωγής, η αύξηση του πληθυσμού και η μάζωξη της εργατικής κυρίως τάξης (για την πλειοψηφία δηλαδή) κάτω από άθλιες συνθήκες στο κλεινόν άστυ, προσδίδει ένα επαναστατικό χαρακτήρα, σε αυτές τις διαδηλώσεις που συνήθως «αποκρούονται» βίαια από το καθεστώς. Απλά σε αυτή την περίοδο ο καμβάς της πολεοδομικής ανάπτυξης που εμπεριέχει από τη μια μεσοαστικά οικήματα και από την άλλη μια αμιγώς βιομηχανική ζώνη, εξελίσσεται στα δύο αντίθετα άκρα της πόλης με αποτέλεσμα να επιδρά αρνητικά στη συνοχή μιας εξέγερσης. Βλέπουμε τόσο στο Λονδίνο («east end» με «west end», όσο και στο Paris («Concorde» με «Republique»), διαφορετικές περιοχές γεωγραφικά, κοινωνικά και πνευματικά. Δεν είναι τυχαίο που οι εξεγέρσεις που λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα έχουν αφετηρία μια συγκεκριμένη περιοχή. Η εξουσία γνωρίζει το ρόλο τόσο αυτών των περιοχών όσο και των πανεπιστημίων για αυτό συχνά πυκνά (πολλές φορές και με προβοκατόρικες μεθόδους) «στοχοποιούνται» με σκοπό το «σκούπισμα» ή την κατάργηση του ασύλου.

Οι δημοτικές αρχές παρουσιάζονται ευάλωτες στις εξεγέρσεις καθώς εκπροσωπούν την πεποίθηση ότι εξυπηρετούν τους πολίτες και όχι την εξουσία. Δεν είναι τυχαίο που οι εξεγερμένοι συνήθως κινούνται προς το δημαρχείο, τουλάχιστον σύμφωνα με το Γαλλικό πρότυπο εξέγερσης. Το μόνο «όπλο» της δημοτικής αρχής είναι ο πολεοδομικός μηχανισμός που αναφέραμε παραπάνω. Και για αυτόν τον «ενεργοποιούν» έχοντας πάντα υπόψη τους και αυτόν τον παράγοντα. Π.χ. οι συνοικίες του Brooklyn απέχουν εξεπίτηδες πολύ από το Δημαρχείο της New York. Είναι μια πολεοδομική επιλογή της δημοτικής αρχής για την αντιμετώπιση πιθανής εξέγερσης του πληθυσμού που κατοικεί υπό δυσμενείς συνθήκες στην εν λόγω περιοχή. Τέλος, οι κάτοικοι μιας περιοχής με δήμο, έχουν αναπτύξει έντονα το συναίσθημα της συμμετοχής στα κοινά. Για αυτό και προσπαθούν να κατηγοριοποιήσουν την
«αγορά» (με την έννοια της ελεύθερης συνάθροισης διαφορετικών ανθρώπων) και να δημιουργήσουν περιοχές που η κάθε μία εξυπηρετεί και ένα σκοπό. Στην Ελλάδα έχουμε πχ το Γκάζι για διασκέδαση, το Παπάγου για ησυχία (εξου και το “υπνούπολη”), το Κολωνάκι για ψευτοπολυτέλεια κοκ. Με αυτό τον τρόπο «καταργούν» την αγορά με την αρχαία έννοια του όρου και όχι την εμπορική ιδιότητα μιας περιοχής. Το μόνο «αρνητικό» που έχει για την εξουσία η συγκεκριμένη επιλογή είναι πως ουσιαστικά κατηγοριοποιούν και τις κοινωνικές τάξεις με αποτέλεσμα να έχουν ορισμένες φορές αντίθετα αποτελέσματα από το επιθυμητό μια και με αυτόν τον τρόπο ενισχύουν την κοινωνική συνοχή του λαϊκού κινήματος. Μόνο «όπλο» της εξουσίας σε αυτή την περίπτωση είναι η αστική ανάπλαση των φτωχογειτονιών (για αυτό βλέπετε και στην Ελλάδα πρώην φτωχογειτονιές που η αριστερά είχε μεγάλη εκλογική παράδοση, να βρίσκεται στα «χέρια» συντηρητικών κομμάτων).

 

Αντίθετα πόλεις που είχαν βασιλική εξουσία, έχουν μεγάλες πλατείες και φαρδείς δρόμους ώστε να παρελαύνει ο Βασιλιάς και να χειροκροτούν οι υπήκοοι. Οι κάτοικοι αυτών των περιοχών υιοθετούν μια παθητική και θεατρική στάση. Ο πολίτης σε ρόλο θεατή – χειροκροτητή, μη μπορώντας να εξωτερικεύσει τα συναισθήματα που του γεννιούνται (βέβαια το θέατρο γεννά προβληματισμούς, ενώ μια παρέλαση ή η τηλεόραση στο σύνολο της ΟΧΙ). Η Washington D.C., τα ανάκτορα του Buckingham, η Sans Elysee, είναι μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα. Η αποτελεσματικότητα βέβαια της συγκεκριμένης πολεοδομικής επιλογής αμφισβητήθηκε από το γεγονός ότι οι πλατείες και οι μεγάλοι δρόμοι έγιναν ιδανικοί τόποι συγκέντρωσης μεγάλων αριθμών κατοίκων, ενισχύοντας ουσιαστικά το λαϊκό κίνημα και τη συνοχή του.

 

Υπάρχουν βέβαια και περιοχές όπως η Prague, η Vienna, κλπ που ο αυτοκρατορικός δρόμος «συγγενεύει» με φτωχογειτονιές δημιουργώντας τον ιδανικό καμβά αναταραχής. Στο παρελθόν, οι βασιλιάδες αποσύρονταν στις εξοχικές τους κατοικίες και περίμεναν να καταλαγιάσει ο θόρυβος. Πέρα από το να στείλουν τις κατασταλτικές τους ομάδες εναντίον του εξεγερμένου όχλου, μια άλλη προσφιλής τους τακτική ήταν να επιστρατεύουν με διάφορες μεθόδους τους ευυπόληπτους πολίτες ενάντια στους «ανήσυχους» (σας θυμίζει κάτι αυτό;).

 

Μια και αναφέρθηκα στο παρελθόν, είναι σημαντικό θαρρώ να αναφέρω πως οι εξεγέρσεις είχαν ένα χαρακτήρα προστασίας της εκκλησιαστικής έδρας από τους άθεους. Για αυτό είναι πολύ σημαντική η Γαλλική Επανάσταση. Γιατί μετά το 1789 «ενεργοποιείται» ο όρος κοινωνική εξέγερση για θέματα που αφορούν την ελευθερία, την ισότητα, τη φτώχεια κλπ κλπ. Για αυτό και οι απανταχού συντηρητικοί «πολεμούν» τη Γαλλική Επανάσταση και ότι αυτή μεταλαμπάδευσε στις επόμενες γενιές.

Μετά τη Γαλλική Επανάσταση η εξουσία ενίσχυσε την άμυνα της με την αυξημένη παρουσία στρατώνων μέσα στις πόλεις και λίγο αργότερα (τον 19ο αιώνα) με τη δημιουργία των πρώτων αστυνομικών σωμάτων (απόδειξη ότι η αστυνομία δε δημιουργήθηκε με σκοπό να προστατεύει αλλά να καταστέλλει).

 

Στη σημερινή εποχή, τα μέσα μεταφοράς έχει αποδειχθεί ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο (κυρίως τα αυτοκίνητα) επειδή ανατρέπονται σχετικά εύκολα, καίγονται και χρησιμοποιούνται ως οδοφράγματα (λάβετε ως παράδειγμα τις αναταραχές στο Παρίσι όταν Δήμαρχος ήταν ο Σαρκοζί). Τα αυτοκίνητα επίσης χρησιμοποιούνται από τους αστούς για μια ειρηνική διαδήλωση (βλέπε τις κόρνες των Γάλλων αστών που διαλαλούσαν ότι οι Αλγερινοί είναι Γάλλοι), αλλά και εμποδίζουν το έργο της αστυνομίας (για αυτό και η αστυνομία σε περίοδο που υποπτεύεται κοινωνική αναταραχή, αποκλείει τα εποχούμενα από το κέντρο). Με τα μέσα μαζικής μεταφοράς (λεωφορεία, τρένα, τραμ, μετρό κλπ) μπορούν να διαδοθούν τα νέα μιας εξέγερσης αλλά και να καλυφθούν σχετικά γρήγορα οι τεράστιες αποστάσεις των σύγχρονων μεγαλουπόλεων.

 

Η τεχνολογία επίσης αποτελεί «όπλο» στα χέρια τόσο της εξουσίας, όσο και των εξεγερμένων. Η αστυνομία με τη χρήση της τεχνολογίας μπορεί να διατελέσει πιο αποτελεσματικά το έργο της, όπως και οι διαδηλωτές όμως, μια και μπορούν πλέον να διαδώσουν τις θέσεις τους, το σημείο εκκίνησης, την ημερομηνία και άλλες πληροφορίες τόσο ενημερωτικές όσο και οργανωτικές.

 

Τα Πανεπιστήμια που βρίσκονται στο κέντρο της πόλης αποτελούν επικίνδυνα (για την εξουσία) κέντρα αναταραχών για αυτό και αν παρατηρήσετε τα περισσότερα αμερικάνικα πανεπιστήμια βρίσκονται αποκεντρωμένα σε campus. Τα Πανεπιστήμια λόγω της έντονης πολιτικοποίησης τους, ως χώρος ελεύθερων ιδεών, αλλά και λόγω του ασύλου (που καλώς υπάρχει) αποτελούν εστίες δημιουργίας αναταραχών. Αυτό είναι εμφανές και δια γυμνού οφθαλμού τη σήμερον ημέρα.

 

Οι κατοικίες επίσης των σύγχρονων «αθλίων», ιδίως αυτές που βρίσκονται κοντά στο κέντρο της πόλης αποτελούν κέντρα αναταραχών, διαφυγής αλλά και ανεφοδιασμού. Οι ένοικοι αυτών των κατοικιών γίνονται πιο επικίνδυνοι όχι μόνο λόγω ίδιας κοινωνικής κατάστασης, ένδειας κλπ αλλά και λόγω ίδιας φυλετικής σύνθεσης (βλέπε μετανάστες από την ίδια χώρα), με αποτέλεσμα την κοινωνική συνοχή ακόμη και σε ετερογενή πληθυσμό.

 

Η ιδανική πόλη για αναταραχές θα πρέπει να είναι πυκνοκατοικημένη και όχι μεγάλη σε έκταση (το κέντρο της Αθήνας νομίζω πως αποτελεί ιδανικό παράδειγμα), να δύναται να τη διασχίσει κάποιος πεζοπορώντας, ενώ δε θα πρέπει να τη διασχίζει κάποιο ποτάμι γιατί είναι εύκολο για την αστυνομία να ελέγξει τις όχθες, αλλά και επειδή είναι παρατηρημένο κοινωνιολογικά πως οι άνθρωποι που ζουν στις αντίθετες πλευρές των ποταμών διατείνονται εχθρικά μεταξύ τους, με συνέπεια να διακυβεύεται η κοινωνική συνοχή της εξέγερσης (τρανό παράδειγμα η περιοχή του Λονδίνου γύρω από τον Τάμεση και του Παρισιού από τον Σηκουάνα). Το μέγεθος της πόλης επιδρά στη συνοχή της εξέγερσης. Είναι ευνόητο πως οι τεράστιες σημερινές μεγαλουπόλεις δεν είναι το ιδανικό τοπίο για αναστάτωση λόγω ακριβώς του γεωγραφικού τους μεγέθους.

 

Έχει αποδειχθεί ότι οι αστικές αυτές αναταραχές δεν έχουν μεγάλη χρονική διάρκεια με αποτέλεσμα η πίεση που δέχεται η έδρα της πολιτικής εξουσίας να μην είναι μεγάλη. Η εκάστοτε εξουσία φοβάται εκτράχυνση των αναταραχών, όχι επειδή ανησυχεί για την ασφάλεια των πολιτών της, αλλά από το φόβο κατάλυσης της ίδιας της εξουσίας.

 

Η χρονική διάρκεια επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό και από τους «στόχους» των διαδηλωτών που στις σύγχρονες πόλεις έχουν πολλαπλό χαρακτήρα. Ενώ οι πλούσιοι και γενικά οι σύγχρονοι «άρχοντες» έχουν προνοήσει και διαμένουν σε περιοχές απομακρυσμένες από το κέντρο, στο τελευταίο παραμένουν διάφορα δημόσια διοικητικά κτίρια, πανεπιστήμια, το δημαρχείο, δημοσιογραφικά κτίρια, έδρες πολυεθνικών εταιρειών, τράπεζες, και γενικά κτίρια που αντιπροσωπεύουν την ίδια την εξουσία. Με το γεωγραφικό μέγεθος της πόλης έχουμε μαθηματική αύξηση των στόχων, μια «ποικιλία» που δυσκολεύει τόσο την εξουσία όσο και τους διαδηλωτές όμως. Για την εξουσία αλλά και το εξεγερμένο πλήθος ένα κτίριο μιας πολυεθνικής έχει την ίδια αξία όσο και ένα δημόσιο κτίριο που στεγάζεται ένα υπουργείο. Για αυτό παρατηρούμε σε ορισμένα εξουσιαστικά κτίρια μια πολυτέλεια που παραπέμπει σε μεσαιωνικό κάστρο, δημιουργώντας πέρα από αίγλη, δέος και φόβο σε όποιον τα πλησιάσει. Τίποτε δεν είναι τυχαίο.

 

Δεν πρέπει να ξεχνάμε – όπως και να υποτιμούμε – πως τα λαϊκά κινήματα και εξεγέρσεις έχουν καθαρά πολιτικό χαρακτήρα και πως η πόλη αποτελεί το αναγκαίο φόντο που αυτά εξελίσσονται.

 

Υ.Γ.1. Χρησιμοποιήθηκε υλικό από την πλούσια βιβλιογραφία του Eric Hobsbawm, "Η Πόλη στην Ευρώπη" του Leonardo Benevolo, "Αντεπανάσταση και εξέγερση" του Χέρμπερτ Μαρκούζε, "Θεωρία και πρακτική της εξέγερσης" και "Κυριαρχία & εξέγερση" του Αλφρέντο Μπονάνο, "Από την ιστορία στην πράξη" του Howard Zinn κλπ. Sky is the limit όσον αφορά τη βιβλιογραφία αδέλφια. ;-)

Υ.Γ.2 Το "The Revolution Will Not Be Televised" που ακούγεται στο βίντεο από το YouTube στην αρχή του κειμένου έχει τη δική του ιστορία. Αξίζει να τη δείτε εδώ: http://en.wikipedia.org/wiki/The_Revolution_Will_Not_Be_Televised

Υ.Γ.3 Όλες οι φωτογραφίες αντλήθηκαν από το δικτυακό τόπο: www.flickr.com, εκτός από το αρκουδάκι με τη μολότωφ που είναι έργο του γνωστού Αναρχικού Βρετανού γραφίστα Bansky.

Υ.Γ. 4 Ότι αναφέρθηκε στο παρών δοκίμιο αποτελεί την υποκειμενική μου ματιά ιστορικών και όχι μόνο πεπραγμένων. Σκοπός μου δεν είναι σας πείσω για το αληθές, το αλάθητο ή την αυθεντία της γνώμης μου, αλλά να με αμφισβητήσετε και να ψάξετε τη δική σας αλήθεια. Αν πάλι δεν το επιθυμείτε, απλά αγνοήστε με. Θα "λάβω" το μήνυμα ακριβώς όπως οι πολιτικοί μας. ;-)

Υ.Γ. 5 Ο Μάης του '68 είναι μια αστική εξέγερση με πολύ βαθύ ιδεολογικό υπόβαθρο. Δεν αναφέρθηκα τόσο στον "Μάη", όσο και στο "δικό μας" Πολυτεχνείο, καθώς και σε αστικές εξεγέρσεις που έλαβαν χώρα σε όλο τον κόσμο για καθαρά πρακτικούς λόγους (θα έγραφα βιβλίο και θα ήταν δυσανάγνωστο) ενώ τέλος, επιθυμώ να κάνω κάποια στιγμή ξεχωριστά αφιερώματα για τις προαναφερόμενες εξεγέρσεις (για το Πολυτεχνείο έχω κάνει, αλλά νομίζω πως είναι ένα θέμα που είναι ανεξάνλτητο - όσο και αν επιδιώκεται τεχνηέντως μια προσπάθεια απομυθοποίησης του - και αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση, ιδίως από τα νέα παιδιά που ακολουθούν το δρόμο που χάραξε η νεολαία του '74, διεκδικώντας ένα καλύτερο αύριο).


Edit: Ξέρει κανείς πως μπορώ να αφαιρέσω τη διαφήμιση που βρίσκεται στο μενού δεξιά, κάτω ακριβώς από το ψηφιακό τζουκ μποξ; Στο "συμφωνητικό" ελεύθερης χρήσης των ιστολογίων τους γράφει ότι μπορεί η Google να βάζει αυθαίρετα διαφημίσεις; Αν ξέρει κανείς, παρακαλώ να μου στείλει email. Ευχαριστώ πολύ.

Βία

«Όλοι μιλούν για αυτήν, κανένας δεν σκέφτεται γι’ αυτήν.» (Eric Hobsbawm).



Η Διεθνής εγκυκλοπαίδεια των Κοινωνικών Επιστημών δεν περιέχει κανένα λήμμα με αυτή τη λέξη, ίσως επειδή η ανθρωπότητα δυσκολεύεται να τη κατανοήσει ως ένα ιστορικό και κοινωνικό φαινόμενο παρόλο που η ζωή μας (έστω και έμμεσα) κατακλύζεται από αυτήν (ΜΜΕ, ψυχαγωγικά θεάματα κλπ).

Ο φιλελευθερισμός (η ιδεολογική πλατφόρμα που στηρίζεται το καπιταλιστικό σύστημα που δεσπόζει σήμερα παγκοσμίως), κάνει ένα εξωπραγματικό διαχωρισμό και μια υπεραπλούστευση ανάμεσα στη βία και τη μη βία, χομπσιανής προέλευσης (έχω τη δύναμη να σε σκοτώσω, έχεις τη δύναμη να με σκοτώσεις, δε συμφέρει κανέναν μας, άρα συμφωνούμε πως το πιο φρόνιμο είναι να μην το πράξουμε). Οι σύγχρονες κοινωνίες είναι συνυφασμένες με τη βία για διάφορους λόγους η κάθε μία και έχουν επίγνωση των «κανόνων» που διέπουν τις βίαιες συμπεριφορές.



Στις σημερινές φιλελεύθερες κοινωνίες, οι δημόσιες αρχές αναβίωσαν τακτικές που είχαμε να δούμε από το Μεσαίωνα (σε προσαρμογή πάντοτε). Οι δυνάμεις καταστολής χρησιμοποιούν τη λεγόμενη «ελεγχόμενη βία». Φορούν κράνη, ειδικές στολές, θώρακες, ασπίδες, επαναφέροντας το μεσαιωνισμό που ανέφερα προηγουμένως και φυσικά δεν αρκούνται στον εξοπλισμό αλλά μιμούνται πολλές φορές τη μεσαιωνικού τύπου βία, όπως τα βασανιστήρια ή τη χρήση ειδικών όπλων (πλαστικές σφαίρες, αέρια κ.α.). Την ίδια στιγμή, η "αξιοσέβαστη" κοινωνία επιθυμεί υστερικά την άσκηση περισσότερης κρατικής βίας.

Η κρατική βία γεννάει την αντιεξουσιαστική βία και όχι το αντίθετο. Η αντιεξουσιαστική βία είναι και αυτή όμως βία. Μια τυφλή μορφή βίας με ιδεολογικό υπόβαθρο μεν, αλλά με πολιτικό όμως αποτέλεσμα αντίθετο από το προσδοκώμενο. Για τους περιθωριακούς, τους κοινωνικά αδύναμους, τους ανυπεράσπιστους, η άσκηση ωμής βίας είναι το υποκατάστατο της ιδιωτικής επιτυχίας και της κοινωνικής εξουσίας.



Οι κοινωνικές συγκρούσεις γεννούν βία στο εσωτερικό των κοινωνιών. Οι σημερινοί πολίτες γαλουχημένοι από τα καπιταλιστικά ιδεώδη υπεισέρχονται σε ρητορείες και όχι στην ουσία του προβλήματος. Έχουμε «μάθει» να είμαστε θεατές της βίας και την αντιμετωπίζουμε αρκετά φετιχιστικά θα έλεγα με αποτέλεσμα να γαλουχούμε νέες γενιές ανθρώπων με το να θεωρούν την άσκηση βίας (είτε συντηρητικά, είτε επαναστατικά) ως λύση για τα προβλήματα τους.

Η πολιτεία σκοπίμως κωφεύει στο θέμα της βίας (συνηθίζει μόνο να δείχνει με το δείκτη προς την «άλλη πλευρά») γιατί τότε θα πρέπει να δικαιολογηθεί για τη δική της άσκηση βίας. Οι πολίτες ζουν μέσα στο φόβο και δέχονται το συντηρητικό συμβιβασμό, την ίδια στιγμή που «βομβαρδίζονται» ανηλεώς από εικόνες βίας όπως ανέφερα παραπάνω.



Το θέμα της βίας πρέπει να απασχολήσει ουσιαστικά την κοινωνία μας. Οι νέες γενιές πρέπει να μάθουν όχι μόνο το ηθικοπλαστικό χαρακτήρα της (είναι «κακό» κλπ) αλλά και το ΓΙΑΤΙ ασκείται βία και ποια τα αποτελέσματα της. Οι μαθητές συνηθίζουν να διαβάζουν για ηρωικά κατορθώματα, για μάχες, πολέμους, μεγάλους στρατηλάτες, όλα όσα περιέχουν βία. Αποκρύπτεται συνήθως πίσω από ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός η ουσία. Τι απέγιναν οι άνθρωποι που δέχθηκαν ή άσκησαν βία τη συγκεκριμένη περίοδο? Γιατί το έπραξαν? Τι αντίκτυπο είχε στη ζωή τους και άλλα πολλά ερωτήματα με ανθρωποκεντρικό κυρίως χαρακτήρα. Ως τώρα, απλά δικαιώνουμε τη ρήση του μεγάλου ιστορικού Hobsbawm που «φιλοξενείται» στην αρχή του κειμένου.



Και εις βία με υγεία.

(αφορμή για αυτή τη δημοσίευση στάθηκαν τα κρούσματα βίας που απασχόλησαν την Ελληνική κοινωνία το τελευταίο διάστημα)

Υ.Γ. Η πρώτη φωτογραφία είναι το γνωστό έργο του Picasso «Guernica», ενώ οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι από κομίστες από όλο τον κόσμο με θέμα τη βία.

Law and Order

Διαβάζω:

“Ο Μιχάλης Χριστοφοράκος, πρώην ισχυρός άνδρας της Siemens, αφέθηκε ελεύθερος από τις φυλακές του Στάλτενχαϊμ της Γερμανίας, καταβάλλοντας χρηματική εγγύηση 250.000 ευρώ.

Από την προηγούμενη εβδομάδα, οι δικηγόροι του κ. Χριστοφοράκου ξεκίνησαν διαδικασίες για την αποφυλάκιση του, κάτι που πραγματοποιήθηκε σήμερα, με την απόφαση του Εφετείου της Βαμβέργης.

Το γερμανικό δικαστήριο ανέστειλε την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης που έχουν εκδώσει οι ελληνικές αρχές, παρ' όλα αυτά, όμως, η υπόθεση δεν έχει κλείσει.

Από εδώ και στο εξής, ο πρώην μάνατζερ της εταιρείας, που ενεπλάκη σε ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα διαφθοράς των τελευταίων δεκαετιών, θα πρέπει να εμφανίζεται ενώπιον των γερμανικών αρχών ανά τακτά χρονικά διαστήματα.”



Λίγο αργότερα ξαναδιαβάζω:

“Πέντε διαδηλωτές απολογούνται σήμερα ενώπιον του ανακριτή Πειραιά, κατηγορούμενοι για διατάραξη της κοινής ειρήνης σε βαθμό κακουργήματος, βάσει του νόμου που ψηφίστηκε το καλοκαίρι και ποινικοποίησε την κουκούλα, αναβαθμίζοντας τις κατηγορίες πλημμεληματικού χαρακτήρα σε κακουργήματα, με ενδεχόμενο 18μηνης προφυλάκισης μέχρι τη διεξαγωγή της δίκης.

Το Σάββατο 17 Οκτώβρη κατά τη διάρκεια διαδήλωσης αναρχικών/αντιεξουσιαστών στη Νίκαια, ως διαμαρτυρία για το θάνατο του 25χρονου μετανάστη από το Πακιστάν, Μοχάμεντ Καμράν Ατίφ, έπειτα από καταγγελίες για βασανισμό του στο αστυνομικό τμήμα Νίκαιας.

Η πορεία, αποτελούμενη από περίπου 500 άτομα, κινήθηκε μέσα από κεντρικούς δρόμους της Νίκαιας, πέρασε από το σπίτι του δολοφονημένου και κατευθυνόμενη προς το αστυνομικό τμήμα δέχθηκε επίθεση, σε πυκνοκατοικημένο σημείο της περιοχής, από ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις με γκλομπς, ασφυξιογόνα χημικά και χειροβομβίδες κρότου-λάμψης, υπό τις έντονες αποδοκιμασίες κατοίκων κατά των αστυνομικών. Δύο διαδηλωτές οι οποίοι αποκόπηκαν από τον κύριο όγκο της πορείας λόγω της ασφυξίας από τα χημικά, ξυλοκοπήθηκαν άγρια και προσήχθησαν, ενώ η πορεία ανασυγκροτήθηκε και εξαιτίας των προσαγωγών ένα μεγάλο μέρος των συγκεντρωμένων προχώρησε σε κατάληψη του Δημαρχείου Νίκαιας, με αίτημα την άμεση απελευθέρωση των προσαχθέντων και την περαιτέρω δημοσιοποίηση του θανάτου του μετανάστη. Ανάμεσα στους τραυματίες βρέθηκε και δημοσιογράφος που κάλυπτε τη διαδήλωση, του οποίου αστυνομικοί έσπασαν τα δόντια και ο οποίος αργότερα κατέθεσε σχετική μήνυση.”



και:

“Στη φυλακή βρέθηκαν τα μεσάνυχτα της Τετάρτης (21/10) στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, τα οποία προσήχθησαν, μετά τα επεισόδια που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια παρουσίασης βιβλίου στα Εξάρχεια. Χρειάστηκε η παρέμβαση του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη για να αφεθούν ελεύθεροι.

Σύμφωνα με την αστυνομία ξαφνικά περίπου 30 νεαροί κουκουλοφόροι βγήκαν από την Οδό Λόντουκαι επιτέθηκαν με πέτρες, τούβλα και άλλα αντικείμενα εναντίον 4 αστυνομικών που εκτελούσαν περιπολία στη διασταύρωση των οδών Σόλωνος και Ζωοδόχου Πηγής.

Σε βοήθειά τους έτρεξαν άνδρες της ομάδας Δέλτα και των ΜΑΤ που καταδίωξαν τους νεαρούς, ενώ κάποιοι αστυνομικοί έφτασαν μέχρι το καφέ - βιβλιοπωλείο Φλωράλ στην Οδό Θεμιστοκλέους, όπου γινόταν παρουσίαση του βιβλίου του Χριστόφορου Κάσδαγλη "Η Αριστερά και ο κακός ο λύκος".

Στα γεγονότα αντέδρασαν έντονα οι παρευρισκόμενοι στην παρουσίαση του βιβλίου, και οι αστυνομικοί σε πλήρη άγνοια και σε μια χωρίς λόγο αντίδραση προσήγαγαν στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση τον συγγραφέα και στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρη Παπαχρήστο, το μέλος του ΣΥΝ Στέλιο Ελληνιάδη και έναν δημοσιογράφο της ΕΡΤ που κατέγραφε τις σκηνές με το κινητό του τηλέφωνο.

Ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοίδης, αμέσως μόλις πληροφορήθηκε το συμβάν επικοινώνησε με τον κ. Παπαχρήστο και παράλληλα έδωσε εντολή να αφεθούν όλοι ελεύθεροι. Παράλληλα ζήτησε να διερευνηθεί ποιός έδωσε την εντολή για αυτές τις προσαγωγές.”


(Η μπαλακλάβα)

Και σκέφτομαι πως από τη μια μεριά έχουμε έναν άνθρωπο που έκανε μπίζνες με το ελληνικό δημόσιο με συνέπεια να έχουμε ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα διαφθοράς πολιτικών της μεταπολίτευσης, ο οποίος δικάστηκε στη Γερμανία και αφέθηκε ελεύθερος (καταβάλλοντας ένα εγγυητικό ποσό, «ψίχουλα» σε σχέση με την αμοιβή του), έστω και με περιοριστικά μέτρα, ενώ θα έπρεπε να βρίσκεται στη φυλακή μαζί με Έλληνες πολιτικούς που συνεργάστηκαν μαζί του στο σκάνδαλο «Siemens» και από την άλλη έχουμε το ξυλοκόπημα και τη φυλάκιση πολιτών που άσκησαν ένα συνταγματικό τους δικαίωμα. Μια δίκαιη διαμαρτυρία που αφορά το θάνατο ενός μετανάστη που βασανίστηκε μέσα σε αστυνομικό τμήμα. Μια δίκαιη διαμαρτυρία για τη σύλληψη στελεχών πολιτικού κόμματος σε καιρό δημοκρατίας.

Αυτή είναι η αστυνομία δυστυχώς. Υπάρχει για να καταστέλλει. Αποτελεί ένα πειθήνιο όργανο στις διαταγές της εκάστοτε εξουσίας.

Αυτός είναι ο ρόλος της εξουσίας, επίσης δυστυχώς. Θέλει πολίτες ήσυχους και σιωπηλούς. Αν είσαι πρόβατο και κάθεσαι όλη μέρα ανενεργός μπροστά στην τηλεόραση δε θα έχεις κανένα πρόβλημα. Σας το εγγυώμαι.

Αυτός είναι όμως ο ρόλος της δικαιοσύνης? Ποιος είναι ο ρόλος των νόμων? Γιατί υπακούομε στο νόμο?

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στις αρχαίες κοινωνίες και αργότερα το Μεσαίωνα, επικρατούσε το δίκιο του αρχηγού τη φυλής, του Μονάρχη, του Φεουδάρχη κλπ. Το δίκιο ενός προσώπου δηλαδή. Το 1215 μ.Χ. όμως, εμφανίζεται ένα λατινικό κείμενο με την ονομασία Magna Carta (Μεγάλο Χαρτί) (Magna Carta Libertatum ή «Μεγάλος Χάρτης των Ελευθεριών» στα Ελληνικά), που «ζητούσε από το Βασιλιά να αποκηρύξει κάποια δικαιώματά του, να σεβαστεί τις νομικές διαδικασίες και να αποδεχτεί ότι θα δεσμεύεται από τους νόμους και προστάτευε δικαιώματα των υπηκόων του Βασιλιά, ιδιαίτερα από την παράνομη φυλάκιση» (μας αναφέρει πολύ εύστοχα η βίκιπαίδεια).


(Η Magna Carta)

Η άνοδος της αστικής τάξης στα χρόνια που ακολούθησαν, οδήγησε τις σύγχρονες κοινωνίες στη δημιουργία γραμμένων κανόνων (νόμων). Ο νόμος, απρόσωπος και ουδέτερος εμφανιζόταν πλέον δημοκρατικός και ισότιμα εφαρμοσμένος έναντι όλων των πολιτών. Ίσχυσε όμως στην πράξη κάτι τέτοιο? Με ελάχιστες εξαιρέσεις, τις περισσότερες φορές επικράτησε ο νόμος του ισχυρού και οι ανίσχυροι, οι φτωχοί, οι ανήσυχοι άνθρωποι που διαμαρτύρονταν στις παράλογες ταγές της εξουσίας, έπεφταν θύματα ξυλοδαρμών, φυλακίζονταν, θανατώνονταν ακριβώς όπως και στις αρχαίες κοινωνίες και το Μεσαίωνα. Η ουδετερότητα του νόμου νομιμοποίησε την αδικία. Οι άνθρωποι δυσκολεύονται πλέον να ενοχοποιήσουν κάποιον όταν αδικούνται, λόγω του ουδέτερου και απρόσωπου νόμου. Ο νόμος συντελεί στη διατήρηση της ανισότητας πλούτου και δύναμης (χαρακτηριστικό των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών), επιβάλλοντας φόρους στις αδύναμες κοινωνικά ομάδες, ελαττώνοντας την ίδια στιγμή τη φορολογία στις μεγάλες επιχειρήσεις με την αιτιολογία ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας ή χορηγώντας τις με υπέρογκα ποσά κλπ κλπ (τα παραδείγματα πολλά και δε θα σταθώ σε αυτόν τον τομέα γιατί θα πλατιάσω).


Οι απλοί άνθρωποι όταν έχουν ένα νομικό πρόβλημα απευθύνονται στους δικηγόρους. Το πρόβλημα με την πλειοψηφία του συγκεκριμένου κλάδου είναι ότι πρωτίστως επιλέγονται με τέτοια κριτήρια που εξασφαλίζεται η συντηρητικότητα τους και δευτερευόντως ενδιαφέρονται περισσότερο για την «επαγγελματικότητα» τους παρά για την απονομή της δικαιοσύνης. Έχει ένα πολύ ωραίο ο χωρίο ο Howard Zinn στις “Διακηρύξεις Ανεξαρτησίας” όπου ένας φοιτητής νομικής αναφέρει σχετικά:

«Η ουσία της διαδικασίας απόκτησης του επαγγελματσμού είναι ο διαχωρισμός του νόμου από την πολιτική, η εξύψωση της τεχνικής και της επιδεξιότητας πάνω από την εξουσία, η αναζήτηση “ουδέτερων αρχών” και η άρνηση ιδεολογικών σκοπών».


Οι Δικαστές πάλι προέρχονται από «τζάκια» πλουσίων οικογενειών εξασφαλίζοντας έτσι σε ένα μεγάλο ποσοστό ότι δε θα «αδικηθεί» ένας όμοιος τους, ενώ είναι στην πλειοψηφία τους συντηρητικοί και απεχθάνονται κάθε ριζοσπαστική πράξη. Ο Δικαστής είναι εξουσία και τελεί το έργο που κάθε εξουσία έχει αναλάβει. Ελέγχει τους μάρτυρες, τα στοιχεία, την ερμηνεία του ίδιου του νόμου.


Ο πολίτης χωρίς εξουσία ή πλούτο είναι ηττημένος στις περισσότερες περιπτώσεις (ξέρω ότι υπάρχουν δικαστικές υποθέσεις που απλοί πολίτες κέρδισαν υποθέσεις απέναντι σε εταιρείες «μεγαθήρια» αλλά δυστυχώς είναι εξαιρέσεις που δεν αποτελούν τον κανόνα, ενώ υπάρχει και μια λογική εξήγηση που αφορά αυτές τις εξαιρέσεις που ίσως τις συζητήσουμε αν θέλετε στο σχολιασμό του κειμένου).

Γιατί?

Επειδή οι μηχανισμοί είναι γνωστοί. Οι έχοντες, ελέγχουν τα μέσα επικοινωνίας, χρηματοδοτούν το κράτος, αγοράζουν αλλά και πουλάνε τους πολιτικούς υποψήφιους. Είναι μια «δίκαιη» ανταλλαγή (για αυτούς).

Η ανυπακοή στο νόμο γεννά πολλές φορές στους ανθρώπους το φόβο ότι θα επικρατήσει χάος και αναρχία. Το νόμος και τάξη (LAW & ORDER) βασίζεται ακριβώς πάνω σε αυτό το φόβο. Η τυφλή υποταγή στο νόμο οδηγεί τελικά στην εφαρμογή της πραγματικής δικαιοσύνης? Σίγουρα η εφαρμογή του νόμου έχει θετικά αποτελέσματα απέναντι στην τάξη (αναφέρομαι στην πρακτική εφαρμογή της τάξης και όχι στο τι σημαίνει αυτό για τους πολίτες μια χώρας). Τι γίνεται όμως με το νόμο = δικαιοσύνη? Προσωπικά βλέπω το νόμο ως ένα μέσο και τίποτα παραπάνω. Η ίδια η ζωή και η ελευθερία των πολιτών είναι ο σκοπός. Τι γίνεται όταν μια πολιτεία δεν εξασφαλίζει δικαιοσύνη στους πολίτες της παρά μόνο την εφαρμογή της τάξης? Είναι χρέος των πολιτών να την αλλάξουν? Επιστρέφω στο γνωστό φόβο. Η ίδια ιστορία μας δίδαξε ότι η ανυπακοή στο νόμο αποτέλεσε εφαλτήριο σημαντικών αλλαγών που αφορούσε κυρίως κοινωνικά δικαιώματα (οι γυναίκες από το νόμο δεν είχαν δικαίωμα ψήφου αντέδρασαν και δικαιώθηκαν, οι αφροαμερικάνοι ήταν δούλοι από το νόμο αντέδρασαν και επίσης δικαιώθηκαν και άλλα πολλά παραδείγματα). Ο φόβος ότι οι διαδηλώσεις, οι διαμαρτυρίες, το μποϋκοτάζ της εργασίας (δεν αναφέρομαι σε κρούσματα βίας τα οποία καταδικάζω) θα οδηγήσει σε ανομία και χάος είναι αβάσιμος. Πάλι δανειζόμενος ιστορικά γεγονότα καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η πολιτική ανυπακοή οδηγεί σε ένα υγιή επανακαθορισμό των κοινωνικών τάξεων με προσανατολισμό τη δικαιοσύνη και την ανάγκη για ισότητα (ευκαιριών, δικαιοσύνης κλπ κλπ). Η ιστορία επίσης μας δίδαξε ότι η εφαρμογή του περίφημου Law & Order οδήγησε πολλές φορές την ανθρωπότητα στον πόλεμο, στη βία κλπ. Ο Χίτλερ, ο Bush και άλλοι πολλοί τύραννοι χρησιμοποίησαν αυτή την επωδό για να πείσουν τα πλήθη για τα οφέλη του Νόμος και Τάξη.

Για να μην παρεξηγηθώ, δε θεωρώ όλους τους νόμους άχρηστους. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις φόνων, βιασμών, υποθέσεις παιδεραστίας κλπ που και απαραίτητος είναι ο νόμος και σε πολλές περιπτώσεις εφαρμόζεται (όπως εφαρμόζεται τέλος πάντων). Δεν προτείνεται με λίγα λόγια η ανυπακοή σε ΟΛΟΥΣ τους νόμους αλλά η άρνηση της τυφλής υποταγής σε αυτούς.

Εκείνο που προσδοκώ, γράφοντας ότι γράφοντας είναι να προβληματιστούμε, με γνώμονα κυρίως την ηθική, αν νόμος συνεπάγεται και δικαιοσύνη που είναι και το προκείμενο. Να μπορέσουμε να διαχωρίσουμε τον καλό νόμο από τον κακό νόμο. Τον δίκαιο από τον άδικο νόμο.

Προσδοκώ επίσης και στην πολιτική ανυπακοή. Στην εξάλειψη των γνωστών φόβων όχι με ψυχολογικά κριτήρια αλλά κυρίως ηθικά (και πάλι). Είναι χρέος μας προς τις νέες γενιές να δημιουργήσουμε πρότυπα. Πρότυπα ανθρώπων που αγωνίστηκαν για την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την ισότητα, την εξάλειψη των κοινωνικών ανισοτήτων κλπ. Είναι σίγουρα προτιμότερη από τη ζωή του Ιβάν Ίλιτς του ήρωα του Τολστόι από το «Ο Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» που ευρισκόμενος στο κρεβάτι του θανάτου λίγο πριν το τέλος του, όντας πετυχημένος δικαστής και άνθρωπος που έζησε όλη του τη ζωή υπηρετώντας το νόμο και το «σωστό», αναρωτιέται: «Ίσως δεν έζησα όπως θα έπρεπε…Αλλά πως γίνεται αυτό, αφού έκανα τα πάντα σωστά?..»

Υ.Γ. «Δανείστηκα» πολλές πληροφορίες κυρίως για το αμερικάνικο δικαστικό σύστημα από την πλούσια βιβλιογραφία των Howard Zinn και Noam Chomsky, των οποίων ο τρόπος σκέψης με έχει σαφέστατα επηρεάσει.

Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία

Η αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση εμφανίστηκε τον 17ο και 18ο αιώνα, όταν και η μεσαία τάξη (έμποροι, βιοτέχνες κλπ που μετακινιόντουσαν στις μεγάλες πόλεις) αμφισβήτησε την κυριαρχία των Βασιλιάδων και των Φεουδαρχών. Ο Τζον Λοκ (John Locke, 1632 - 1704) [1] ήταν ένας από τους εκφραστές του νέου αυτού τρόπου σκέψης. Ο Λοκ έκανε αναφορά στα πλεονεκτήματα του αντιπροσωπευτικού τρόπου διακυβέρνησης, σύμφωνα με τα οποία η κοινότητα είναι πρόθυμη να επιλέξει ανθρώπους που θα την εκπροσωπούν ώστε να υπάρχει περισσότερη τάξη και ασφάλεια για τη ζωή, την ελευθερία και την ιδιοκτησία. Στη αρχαία χρόνια, όταν οι άνθρωποι βρίσκονταν στη φύση, αναφέρει ο Άγγλος φιλόσοφος, τα πήγαιναν αρκετά καλά, αλλά αυτό διαταράχθηκε από την επαφή τους με τα χρήματα και το εμπόριο, γεννώντας την απληστία και τη διαφθορά. Αργότερα, όταν ήλθε η μοναρχία, οι Βασιλείς συμπεριφερόταν σαν να ήταν στη φύση και δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για την κοινότητα. Έτσι, ήταν απαραίτητη η δημιουργία κανόνων (νόμων), γραμμένων από ανθρώπους (δικαστές) και μια κοινωνία που θα επιθυμούσε την αντιπροσώπευση της από τους εκπροσώπους του στη νομοθετική βουλή. Η βουλή ως ανώτερη εξουσία θα έπρεπε να συμμορφώνεται με τους όρους του «κοινωνικού συμβολαίου» ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη (λαός – εξουσία) και να προάγει την ασφάλεια, την ειρήνη και το κοινό καλό, ενώ αν η δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση παραβίαζε αυτό το συμβόλαιο, τότε θα ήταν δικαιολογημένη η όποια εξέγερση από την πλευρά του λαού. Η πολιτική φιλοσοφία του Άγγλου φιλόσοφου, επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Αμερικανική Επανάσταση, το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών, την Γαλλική Επανάσταση καθώς και το πρώτο Σύνταγμα της Γαλλίας και τα Συντάγματα των περισσοτέρων φιλελευθέρων κρατών (μας αναφέρει η βίκιπαίδεια).



Όλα ωραία και καλά έως εδώ. Αλλά ήταν έτσι τα πράγματα και στην πράξη? Γιατί οι απόψεις του Λοκ, προϋπόθεταν μια κοινότητα που τα μέλη της συμφωνούσαν καθολικά στην αντιπροσώπευση τους από πολιτικούς σε μια συνταγματική βουλή. Η καθολικότητα αυτή όμως δεν υπήρξε ποτέ στην πράξη. Τόσο στην Αγγλία, όσο και στην Αμερική (και στον υπόλοιπο κόσμο αργότερα) υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί και οι τελευταίοι δεν ήταν σε θέση να υπογράψουν το κοινωνικό συμβόλαιο με ίσους όρους με τους πλούσιους. Θεωρητικά λοιπόν η ελευθερία και η ιδιοκτησία προστατευόταν από το Σύνταγμα, αλλά στην πράξη, αυτό που προστατευόταν ήταν η ελευθερία και η ιδιοκτησία των ισχυρών. Ο Howard Zinn [2] μας δίνει ένα πολύ ωραίο παράδειγμα που έχει να κάνει με το Αμερικάνικο Σύνταγμα:

«…τη δεκαετία του 1660, του ανατέθηκε (του Λοκ) η εργασία της συγγραφής ενός συντάγματος για τις δύο Καρολίνες (ακόμη η Βόρεια και η Νότια ήταν μία). Το σύνταγμα του οργάνωσε ένα φεουδαρχικό σύστημα, στο οποίο οκτώ βαρόνοι θα είχαν στην ιδιοκτησία τους το 40% της γης• ένας απ’ αυτούς τους βαρόνους θα ήταν κυβερνήτης. Το σύνταγμα του Λοκ περιείχε επίσης και αυτήν τη δήλωση: “κάθε ελεύθερος άνθρωπος της Καρολίνας θα έχει απόλυτη εξουσία πάνω στους νέγρους σκλάβους του…”».

Οι λευκοί ήταν ευγνώμονες για την «ελευθερία» τους την ίδια στιγμή που συμπολίτες τους ήταν «ιδιοκτησία» τους. Οι αμερικανοί επαναστάτες είχαν ανατρέψει τη μοναρχία και είχαν εγκαταστήσει μια «δημοκρατική» κυβέρνηση με λαϊκή υποστήριξη που θα αντιπροσώπευε όμως τα συμφέροντα των πλουσίων. Στη σύνταξη του αμερικάνικου συντάγματος δε συμμετείχαν οι αφρομερικάνοι, οι γυναίκες (ο μισός πληθυσμός), οι ινδιάνοι και οι λευκοί χωρίς περιουσία (πάνω από το 80% του πληθυσμού). Σημειωτέον ότι τόσο οι αφρομερικάνοι, όσο και οι ινδιάνοι είχαν πολεμήσει στο πλευρό των λευκών για την «ελευθερία». Ο Howard Zinn μας δίνει περισσότερα στοιχεία, αναφέροντας μας ότι η βουλή της Μασαχουσέτης μοίραζε χρηματικές αμοιβές του στυλ: «..για κάθε σκαλπ αρσενικού Ινδιάνου…σαράντα λίρες. Για κάθε σκαλπ θηλυκού ή αρσενικού κάτω από την ηλικία των δώδεκα ετών…..είκοσι λίρες».



Μπορεί από την Αμερικάνικη Επανάσταση και τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας των πλουσίων μέχρι τη σημερινή εποχή να κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι παγκοσμίως αλλά ποιος μπορεί να αρνηθεί το γεγονός ότι ναι μεν η αντιπροσωπευτική δημοκρατία μπορεί να προωθήσει ορισμένες μεταρρυθμίσεις με σκοπό την πρόοδο, αλλά κυρίως, χρησιμοποιείται από τους ισχυρούς του κόσμου, όπου με ένα δημοκρατικό προσωπείο ελέγχουν την κοινωνία και θέτουν φραγμούς σε κάθε απαίτηση που απειλεί τα συμφέροντα τους. Μεταρρυθμίσεις που είναι «κερδισμένες» με το αίμα και τον αγώνα απλών ανθρώπων που οι κινητοποιήσεις τους ανάγκασαν την πλουτοκρατία να ενδώσει σε μέτρα που υπό άλλες συνθήκες δε θα παραχωρούσε.

Ο Φρέντερικ Ντάγκλας σε μια ομιλία του το 1857 τόνισε σχετικά:

«…Ολόκληρη η ιστορία της προόδους της ανθρώπινης ελευθερίας δείχνει ότι όλες οι παραχωρήσεις που έγιναν προς όφελος της μέχρι τώρα έγιναν με αγώνες…Χωρίς αγώνες δεν υπάρχει πρόοδος. Εκείνοι που λένε ότι υποστηρίζουν την ελευθερία και, παρόλα αυτά, απορρίπτουν την αγωνιστική δράση είναι άνθρωποι που θέλουν να θερίσουν χωρίς να σπείρουν. Θέλουν βροχή χωρίς κεραυνούς και αστραπές. Θέλουν ωκεανό χωρίς τον τρομακτικό βρυχηθμό των κυμάτων του. Ο αγώνας μπορεί να πνευματικός ή και σωματικός. Μπορεί να είναι και τα δύο, αλλά πρέπει να είναι αγώνας. Η εξουσία δεν παραχωρεί τίποτα χωρίς απαίτηση. Δεν το έκανε ποτέ και δε θα το κάνει ποτέ..».



Πόσες φορές απλοί πολίτες δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά άσκηση του συνταγματικού τους δικαιώματος να διαμαρτυρηθούν, να διαδηλώσουν, να συγκεντρωθούν, να μιλήσουν δημόσια, να μποϋκοτάρουν την εργασία τους κλπ και κυνηγήθηκαν, χτυπήθηκαν, φυλακίστηκαν κλπ από τα όργανα δημοσίας τάξης, τα όργανα καταστολής της εξουσίας μετά από εντολή της φυσικά.

Ο Ζαν Ζακ Ρουσώ (Jean Jacques Rousseau, 1712-1778), [3] στο κοινωνικό του συμβόλαιο αναφέρει ότι η αρχή της αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης είναι ελαττωματική, ενώ ο ίδιος αναζητούσε μια πιο άμεση δημοκρατία όπου η «πλειοψηφία» των πλουσίων δε θα μπορούσε να σπρώξει την πλειοψηφία των φτωχών και ανήμπορων στη δουλεία ή στην ένδεια. Ο Ρουσώ προβληματίστηκε πριν 3 σχεδόν αιώνες για κάτι που μας απασχολεί σήμερα. Τότε, η μετάβαση από τη μοναρχία στην αντιπροσωπευτικού τύπου διακυβέρνηση ήταν ένα τεράστιο άλμα αναμφισβήτητα, μια πρόοδος σαφώς προτιμότερη από τη δικτατορία. Πάραυτα, ενέχει σημαντικά προβλήματα. Οι αντιπρόσωποι του λαού, δε μπορούν να τον αντιπροσωπεύσουν γιατί έχουν την τάση να δημιουργούν μια ειδική ελίτ, αποκτούν προνόμια που μειώνουν το όποιο αίσθημα ευθύνης νιώθουν απέναντι σε αυτούς που χρωστούν την ύπαρξη τους, ενώ οι απλοί πολίτες χάνουν τη δύναμη τους μέσα από τα «φίλτρα» του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Οι εκλεγμένοι αναπτύσσουν ικανότητες και επιδεξιότητες που αφορούν τη ΔΙΑΙΩΝΙΣΗ τους και μόνο, ενώ αναλώνουν περισσότερο χρόνο σε συζητήσεις με ομοίους τους παρά με τους εκλογείς τους. Συνιστούν ένα κλειστό κλαμπ που ο Ρόμπερτ Μίχελς αποκάλεσε «συμβόλαιο αμοιβαίας ασφάλειας» απέναντι στην υπόλοιπη κοινωνία. Οι εκλεγμένοι, χρειάζονται χρήματα για την εκλογή τους. Χρήματα που ξοδεύονται για την αγορά υλικού, τηλεοπτικού χρόνου κλπ για να διαφημίσουν την εικόνα τους. Κάποιοι αναλαμβάνουν την κάλυψη αυτών των τεράστιων εξόδων όχι με ανιδιοτέλεια. Ο εκλεγμένος, έχει υποχρέωση να «ανταποδώσει» στους χρηματοδότες του.

Οι άνθρωποι που είναι στην εξουσία και όσοι διαθέτουν τον πλούτο σήμερα δεν επιθυμούν την αλλαγή του συστήματος για ευνόητους λόγους. Κανείς τους δεν επιθυμεί την απεμπόληση κυρίαρχων δικαιωμάτων που «κέρδισαν» ξεγελώντας το λαό με πρόσχημα ένα δημοκρατικό προσωπείο.

Μια άμεση δημοκρατία θα ήταν μια λύση. Ήδη μικρές ομάδες ανθρώπων συγκεντρώνονται, συζητούν, συμφωνούν ή διαφωνούν και λειτουργούν δημοκρατικά λαμβάνοντας αποφάσεις για διάφορα θέματα. Δείτε τις οικολογικές οργανώσεις, τους διάφορους ακτιβιστές, τις εξωκοινοβουλευτικές πολιτικές ομάδες, κλπ κλπ. Γιατί να μη γίνει κάτι ανάλογο και σε πραγματικό πολιτικό επίπεδο αναγνωρίζοντας τόσο τα φυσικά εμπόδια, όσο και τα όποια πρακτικά προβλήματα προκύπτουν από μια τέτοια γενναία απόφαση που είναι σίγουρα προτιμότερη από την έσχατη λύση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας που εφαρμόζεται ανεπιτυχώς έως τώρα. Όσο δε θα προχωράμε σε μια τέτοια λύση, τόσο οι έχοντες σε αυτόν τον κόσμο θα κυριαρχούν σε κάθε διαδικασία ενάντια σε αυτούς που δεν έχουν.

Κλείνοντας το «σεντόνι» μου (είχα να γράψω εξάλλου κοντά δύο μήνες ο τεμπέλης), σας υπενθυμίζω αυτό που διαβάζουμε συχνά στους τοίχους:

ΑΝ Η ΨΗΦΟΣ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΘΑ ΗΤΑΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ


[1] Άγγλος φιλόσοφος και κύριος αντιπρόσωπος του αγγλικού κινήματος του εμπειρισμού. Μαζί με τον Ντέιβιντ Χιουμ (1711-1776) και τον Τζώρτζ Μπέρκλεϋ (1684-1753) σχηματίζει το τρίπτυχο των φιλοσόφων του αγγλικού Διαφωτισμού και του επερχόμενου εμπειρισμού. (από βίκιπαίδεια)

[2] Αμερικανοεβραίος Ακαδημαϊκός, Ιστορικός, Πολιτικός στοχαστής, θεατρικός συγγραφέας (Ο Μαρξ στο Σόχο), ηλικίας 87 ετών παρακαλώ, αναρχομαρξιστής, με πλούσιο βιβλιογραφικό έργο υλικό εκ του οποίου άντλησα πληροφορίες και κυρίως από τα έργα του «Διακηρύξεις Ανεξαρτησίας» και «Η Ιστορία του Λαού των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής», τα οποία σας τα συνιστώ ΑΝΕΠΙΦΥΛΑΚΤΑ.

[3] Ελβετός φιλόσοφος, συγγραφέας, πολιτικός θεωρητικός, και αυτοδίδακτος συνθέτης στην περίοδο του Διαφωτισμού. Οι πολιτικές ιδέες του Ρουσσώ επηρέασαν τη γαλλική επανάσταση, την ανάπτυξη της κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής θεωρίας, και την ιδεολογία του εθνικισμού. (από βίκιπαίδεια επίσης)

Φωτός: Οι περισσότερες φωτογραφίες είναι από τη βίκιπαίδεια (Ελληνική και Αγγλική)

Οι Μικροί Πρίγκιπες και οι Μεγάλοι Υπήκοοί τους

Δε συνηθίζω να «εκθέτω» την προσωπική μου ζωή μέσω αυτού χώρου, αλλά υπάρχουν μερικά πράγματα που κρίνω ως άξια αναφοράς. Αφορμή για αυτή την ανάρτηση αποτέλεσε μια δημοσίευση της αγαπητής (συγνώμη για τη ρουφιανιά) Συνοδοιπόρος* σχετικά με τα παιδιά μας.



Για να σας βάλω στο κλίμα χωρίς να σας κουράσω, η συζήτηση μας κινήθηκε γύρω από το πώς αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον κόσμο. Ανέφερε η Συνοδοιπόρος ένα προσωπικό παράδειγμα, απάντησα εγώ με ένα «δικό» μου (ζητώ συγνώμη από τα παιδιά μου για την αυθαίρετη καπηλεία) και «πήγε λέγοντας».

Ο Θαυμαστός Κόσμος των Παιδιών θα μπορούσε να είναι ο τίτλος της ανάρτησης, για τον οποίο πολλά έχουν γραφτεί και πολλά θα γραφτούν. Είναι ένα κόσμος που πολλές φορές συλλαμβάνω τον εαυτό μου να "φθονεί".


Αυτή την εποχή, τα τέκνα μου γνωρίζουν τη λογοτεχνία και επειδή είχαν συνηθίσει να τους διαβάζω διάφορα παραμύθια τα βράδια, «μαζεύω» (πραγματικό παιδομάζωμα) και τους τρεις μπόμπιρες, παίρνω στα χέρια μου τον "Μικρό Πρίγκιπα" και του «δίνω και καταλαβαίνει». Μια κάνω τον Πιλότο, μια το γεροσοφό Βασιλιά, την άλλη το άνθος κλπ κλπ και αυτά το απολαμβάνουν. Στα μάτια τους καθρεπτίζεται η ψυχή τους. Η διάθεση, η λαχτάρα να εξερευνήσουν και να μάθουν τον κόσμο. Η ευαισθησία που επιδεικνύουν (δακρύζουν πχ με το μικρό άνθος στον αστεροειδή του Μικρού Πρίγκιπα) κλπ κλπ είναι αξιομνημόνευτη και αξιοπερίεργη για ένα μεγάλο. Τι να μας πουν τα συναισθήματα; Ο κόσμος της λογικής τα έχει καλύψει, τα έχει απονευρώσει όλα. Αλλά όχι μόνο. Και οι ρυθμοί της σύγχρονης ζωής. Τρέχουμε, τρέχουμε, τρέχουμε για να προλάβουμε τη ζωή και δεν καταλαβαίνουμε ότι πραγματικά ζούμε μόλις σταματάμε. Τότε, εν ηρεμία φιλοσοφούμε, γνωρίζουμε πρώτα τον εαυτό μας και μετά τους άλλους. Τότε ερωτευόμαστε. Τότε ενεργοποιούμαστε κοινωνικά. Τις υπόλοιπες φορές απλά παίζουμε ένα παιχνίδι με τον πανδαμάτωρ χρόνο. Μη ρωτήσετε ποιος είναι ο ηττημένος. Το λέει η ίδια η λέξη. Πανδαμάτωρ είναι ο χρόνος που η επίδραση του είναι καταλυτική. Ο απόλυτος (θηριο) δαμαστής.



Αλλά το θέμα μας είναι τα παιδιά ΣΥΓΝΩΜΗ.



Βλέποντας τα, σκέφτομαι πόσο θα ήθελα να μπορώ να αφουγκράζομαι τον κόσμο έτσι. Απλοϊκά μεν, ευαίσθητα δε. Είναι μάθημα ζωής για έναν μεγάλο ο τρόπος που αντιλαμβάνεται τον κόσμο ένα παιδί. Τα κοιτώ και σκέφτομαι πως είμαι ένας ημιμαθής ξερόλας. Ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί πολύ τη λογική του (ή έτσι νομίζει) και τις γνώσεις του (επίσης έτσι νομίζει) και πολύ λίγο τα συναισθήματα που τον λούζουν καθημερινά με τη δικαιολογία της έλλειψης χρόνου ή των μεγαλεπήβολων σχεδίων (τα νεκροταφεία είναι γεμάτα ανθρώπους με μεγαλεπήβολα σχέδια). Μεγάλο μάθημα, ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΟ.



Μικρός Πρίγκιπας: "Αχ αυτοί οι μεγάλοι, αντιλαμβάνονται τον κόσμο μόνο με αριθμούς".

"Μπαμπά πόσο ακόμη θα μας διαβάσεις; Θα μας διαβάσεις μέχρι που επισκέπτεται τον επόμενο αστεροειδή; τι απέγινε το άνθος;"

"Θα σας διαβάσω......μέχρι τη σελίδα....41"

;-)

* Το blog της Συνοδοιπόρος είναι ένα θαυμάσιο blog (επισκεφτείτε το και θα καταλάβετε το γιατί) στο οποίο μπορεί να μη σχολιάζω όσες φορές θα ήθελα, αλλά επισκέπτομαι σχεδόν καθημερινά. Ζητώ συγνώμη από ΟΛΟΥΣ τους συνbloggers (sic!!!) που δεν έχω στο ιστολόγιο μου το Blogs I Follow. Θα οδηγηθώ και εγώ στη δημιουργία μιας αντίστοιχης λίστας για κοινωνικούς κυρίως λόγους αλλά και για λόγους ευγένειας. Δε θα παρεξηγήσω δε, κανέναν που θα αποφασίσει να μην «με» έχει στη «λίστα» του. ΕΙΛΙΚΡΙΝΑ. Τα blogs που πραγματικά διαβάζω είναι αυτά που κατά καιρούς κάνω αναφορά.

Πόσο αξίζει η ζωή ενός εργάτη;

Διαβάζω στα χθεσινά νέα:

“Τριανταπεντάχρονη εργάτρια έχασε τη ζωή της, ενώ τουλάχιστον άλλα δέκα άτομα διακομίστηκαν με αναπνευστικά προβλήματα στο νοσοκομείο Κοζάνης, από διαρροή μεγάλης ποσότητας αμμωνίας που σημειώθηκε σε εργοστάσιο παραγωγής προϊόντων ζύμης.

Η άτυχη εργάτρια δεν πρόλαβε να απομακρυνθεί έγκαιρα από το σημείο της διαρροής και έχασε τη ζωή της. Οι υπόλοιποι εργαζόμενοι μεταφέρθηκαν με ασθενοφόρα και αυτοκίνητα στο «Μαμάτσειο» νοσοκομείο, ενώ το εργοστάσιο, που απασχολεί 100 περίπου άτομα, εκκενώθηκε.”

και λίγες μέρες πριν:

“Ένας 36χρονος εργαζόμενος στο εργοστάσιο της ΛΑΡΚΟ στη Λάρυμνα απανθρακώθηκε και τρεις συνάδελφοί του τραυματίστηκαν ελαφρά, σε εργατικό ατύχημα στην υψικάμινο του εργοστασίου.

Οι τρεις τραυματίες μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο της Λαμίας.

Το τραγικό γεγονός δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο στη Λάρκο και θεωρείται αποτέλεσμα των άσχημων συνθηκών εργασίας και της έλλειψης στοιχειωδών μέτρων ασφαλείας της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας των εργαζομένων.”

και:

“Σοβαρό εργατικό ατύχημα σημειώθηκε γύρω στις 12 το μεσημέρι της Τρίτης στο εργοτάξιο κατασκευής του Βιοτεχνικού Πάρκου της Πάτρας, με αποτέλεσμα τον ακρωτηριασμό ενός 40χρονου εργάτη, πατέρα δύο ανήλικων παιδιών, ο οποίος νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση στο ΠΓΝΠΤ”

(Πηγή: ΑΠΕ)

και, και, και, και, και………
(τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά, απλά οι ενδείξεις αγνοούνται σκοπίμως)

και αναρωτιέμαι…..

ΠΟΣΟ ΑΞΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ΕΝΟΣ ΕΡΓΑΤΗ;

Όσο ένα Cohibas ενός χοντρού καπιταλιστή; Όσα τα καύσιμα μισού μιλίου του γιοτ του; 1/100000000000 της εξαγοράς ενός δημοσιογράφου ή ενός πολιτικού; Όσο μια αστακομακαρονάδα ή μια ομπρέλα με τα παρελκόμενα στην Ψαρρού; Όσο ένα δαχτυλίδι στην ερωμένη του κλπ κλπ (ε βάλτε και εσείς τη φαντασία να «δουλέψει», δεν είναι και δύσκολο);

Νομίζετε ότι κάνω πλάκα;

Στην Ελλάδα των Βλαστών, των σκανδάλων και της μίζας, των διεφθαρμένων πολιτικών κυβερνώντων αλλά και αντιπολιτευομένων (πριν λίγες μέρες όλοι θαυμάσαμε τη βίλα του πρώην υπουργού στη Σύρο), των επιδημιών εθελούσιας εξόδου (νέο φρούτο - μαλάκες έχουμε επιδημία φτώχειας και δεν έχετε πάρει ένα μέτρο προστασίας), στην Ελλάδα που δεύτερο της μέλημα (πρώτο είναι η κονόμα είπαμε) είναι να δημιουργήσει νέα Γκουαντανάμο για τους μετανάστες, να ενισχύσει την αστυνομία της όχι για προστασία αλλά για καταστολή (τώρα καταλαβαίνω γιατί η νέα επιδημία ονομάστηκε και γρίπη των χοίρων), στην Ελλάδα που τρίτο της μέλημα (πρώτο είναι η κονόμα είπαμε) είναι η καταστρατήγηση των ατομικών ελευθεριών (προχθές, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, έκρινε ως αντισυνταγματική τη νομοθετική τροπολογία για τη χρήση καμερών που «πέρασε» η κυβέρνηση), στην Ελλάδα που αντί να προσβλέπει στην προστασία και την ευημερία του κοινωνικού ΣΥΝΟΛΟΥ (νοσοκομεία, ερευνητικά κέντρα, σχολεία, κλπ), η εφαρμογή στοιχειωδών μέτρων προστασίας της σωματικής ακεραιότητας των εργατών της, θεωρείται πολυτέλεια. Συγνώμη λάθος. ΟΥΔΕΙΣ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ.

ΑΠΟΛΥΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ, καθώς το κύριο μέλημα ΟΛΩΝ των κυβερνήσεων που είχαμε έως τώρα (άντε να εξαιρέσω την πρώτη κυβέρνηση Παπανδρέου όχι τόσο για την αποτελεσματικότητα της όσο για τη διάθεση της) είναι η προστασία και η ευημερία των ΛΙΓΩΝ.

Γιατί;

Γιατί έχουμε ολιγαρχική δημοκρατία. Και η πλάκα είναι με τη δική μας αρωγή. Συγνώμη, αλλά ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΟ ΙΔΙΟ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ όσες Καρέτα-Καρέτα και να σώσουμε, όσες φορές και να σβήσουμε τα φώτα μας ή να πλυθούμε με λίγο νερό. Καλή η ανάπτυξη οικολογικής συνείδησης αλλά αναρωτηθείτε και λίγο γιατί τα «μέσα» δεν προπαγάνδισαν ΠΟΤΕ μια αντίστοιχη ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης; Οικοφοβικοί όλου του κόσμου ενωθείτε. Ξοδέψτε λιγότερο νερό αλλά «σώστε» και καμιά ανθρώπινη ζωή. Γιατί σε κάθε εκλογική αναμέτρηση «σκοτώνετε» μυριάδες.

Όπως έχω ξαναγράψει, ξέρετε τώρα τι θα γίνει.

Θα μπει το μαχαίρι βαθιά στο κόκαλο. Τόσο βαθιά που – όπως πολύ σωστά λέει και ο Λαζόπουλος – πιστεύω πως η χώρα μας δεν έχει κόκαλο πλέον.